فواید آب پنیر در مصرف خوراک دام

آب پنیر دارای لاکتوز، پروتئین های محلول، مواد معدنی و ویتامین های محلول در اب می باشد که این مواد مغذی می توانند بخوبی توسط دام ها مخصوصا نشخوارکنندگان مورد استفاده قرار گیرند.در سال های اخیر تلاش هایی در جهت یافتن موارد استفاده بیشتر از این فراورده که همواره به عنوان ضایعات تلقی و به همان شکل با آن برخورد می شد، صورت گرفته است بعضی کارخانه جات لبنی به جای پاکسازی آب پنیر در تاسیسات پاکسازی ویژه، اقدام به اسپری آن روی مزارع کرده اند که روش موثر و پر سودی برای کارخانه دار و دامدار محسوب می شود.

خصوصیات و ترکیبات آب پنیر:

در مراحل عمل آوری شیر که با استفاده از رنین به منظور تولید پنیر صورت می گیرد،کازئین شیر رسوب داده شده و جدا می گرددو همراه با آن بخش عمده چربی و تقریبا نیمی از کلسیم وفسفر موجود در شیر هم گرفته می شود . مایعی که بعد از این مراحل آماده می گردد آب پنیر تازه نامیده می شود . ترکیب این مایع تابع ترکیب شیر و همچنین نوع پنیری که ساخته می شود.

 براساس روشهای تولید پنیر ، سه نوع آب پنیر وجود دارد :

۱-آب پنیر شیرین  ۲-آب پنیر ترش  ۳-آب پنیر صنعتی

آب پنیری که پس از بسته شدن لخته پنیر توسط مایع و بدون افزودن مواد اضافه به شیر به دست می آید آب آب پنیر شیرین نام دارد ولی در مورد آب پنیر ترش، به شیر علاوه بر میاع ( دیاستازی) پدید آورنده لخته، مواد دیگری افزوده می شود، آب پنیر به وجود آمده ترش خواهد بود.

در صورتی که پروتئینهای شیر توسط مواد دیگری غیر از مایع دیاستازی و اسید لاکتیک رسوب دهند ، آب پنیر به دست آمده را آب پنیر صنعتی می نامند.

آب پنیر شیرین و ترش از لحاظ لاکتوز، اسید لاکتیک و میزان املاح با هم مشابه هستند و لاکتوز آب پنیر به آسانی تخمیر می شود.

مزیت تغذیه ای:

میزان انرژی ، چربی ، ویتامین های محلول ؛کلسیم وفسفر موجود درآب پنیر نسبت به شیر کمتر است .از این فرآورده اغلب در سیستم های تغذیه ای مرطوب مخصوص خوک ها استفاده می شود .از نظر پروتین نسبت به شیر ضعیف تر است .اما بیشتر پروتین آن بتا لاکتو گلوبولین است که کیفیت بسیار خوبی دارد. پروتیین های  آب پنیر اهمیت زیادی دارند، زیرا حاوی مقادیر نسبتا زیادی از اسید های آمینه سیستئین و متیونین میباشند. بنابراین ارزش غذایی پروتیین شیر در مجموع بسییار مطلوب است. .وبهترین مورد مصرف خوراک را به عنوان اجزای مناسب برای جایگزین در شیر در گوساله ها ی جوان به دست آورده اند و بر خلاف پروتین های شیر پس چرخ پروتین آب پنیر در معده لخته نشده و ممکن است در سطوح بالای مصرف منجر به مشکلات گوارشی شود.

رنگ /بافت:مایع زرد تا سفید.

خوشخوراکی:اگر تازه باشد خوشخوراکی آن زیاد است.و نوع شیرین خوش خوراک تر از نوع اسیدی است.

محدودیت های مصرف (عوامل ضد تغذیه ای):میزان ماده خشک آن کم و میزان نمک آن زیاد است.

میزان مصرف تقریبی در گونه های مختلف(درصد از جیره متراکم):

گوساله

۵%

جایگزین شونده

۱۰%

گاو شیری

۱۰%

شیر خوراکی

۰%

گاو گوشتی

۱۰%

جیره پایانی

۲۰%

بره

۵%

جیره رشد

۲۰%

میش

۱۰%

 

 

 روش های مختلف مصرف:

۱) بصورت مایع: استفاده از آب پنیر بصورت مایع ارزانترین راه مصرف این ماده می باشد.از آنجا که خشک یا تغلیظ کردن آب پنیر مستلزم صرف هزینه زیاد بوده و نیازمند وجود تکنولوژی خاصی می باشد استفاده از آب پنیر به همان صورتی که تولید می شود بایستی بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

۲) بصورت خشک شده: به علت این که آب پنیر مایع را برای مدت طولانی نمی توان ذخیره کرد و حمل ونقل آن تقریبا مشکل است آنرا خشک می نمایند. هزینه تولید آب پنیر خشک تقریبا برابر هزینه خرید سایر منابع انرژی زا مانند ذرت و جو می باشد. از آب پنیر خشک بیشتر در جایگزین شیر گوساله های شیری و در کنسانتره گاو های پر تولید استفاده می شود.

۳) بصورت تغلیظ شده: تغلیظ نمودن آب پنیر سه مزیت عمده در پی دارد: الف)کاهش هزینه حمل ونقل ب)افزایش مصرف ماده خشک آب پنیر توسط حیوان ج) افزایش زمان نگهداری و ذخیره.

۴) استفاده در سیلو: بعلت اینکه آب پنیر منبع خوب کربوهیدرات قابل تخمیر (لاکتوز) است، افزودن آن به سیلو باعث تخمیر سریع تر و کامل تر، کاهش بیشتر ph (کیفیت بهتر سیلو)، افزایش مقدار اسید لاکتیک سیلو و افزایش قابلیت هضم سیلو می گردد.مخصوصا در مورد مواد خشبی که کربوهیدرات قابل تخمیر کمی دارند استفاده از آب پنیر در تهیه سیلوی آنها توصیه می شود.

۵) بصورت تخمیر، تغلیظ و آمونیاکی شده: برای تولید یک مکمل نیتروژنی برای گاوها، آب پنیر را تخمیر و تغلیظ نموده و به آن آمونیاک می افزایند. در اثر تخمیر، اسید لاکتیک تولید شده و PH فراورده را پایین می آورد که افزودن آمونیاک باعث متعادل شدن PH آن می شود.

۶) بلوک های لیسیدنی: توسط حرارت، مقدار آب را درآب پنیر به ۲۵ تا ۳۵ % می رسانند سپس محصول داغ را در قالب های مخصوص می ریزند.در اثر سرد شدن محتویات آن به شکل جامد در می اید که می توان آن را بصورت بلوک لیسیدنی در اختیار دام قرار داد.

۷) سایر روش ها: توسط اولترافیلتراسیون پروتیین آب پنیر را جدا نموده و در تغذیه انسان مورد استفاده قرار می دهند. مایع باقی مانده را نغلیظ نموده و با افزودن آمونیاک به آن، بعنوان منبع انرژی و پروتیین در تغذیه دام استفاده می نمایند. تخمیر آب پنیر به منظور تولید پروتیین تک یاخته ای (SCP) انواع الکل ها، اسید لاکتیک، اسید سیتریک، اسید آسکوربیک (ویتامین C)،اسید استیک، اسید پروپیونیک، بعضی پلی ساکاریدها بعضی آنزیم ها، لایزین، ویتامین B12،گلیسرول و …نیز صورت می گیرد.

توصیه هایی درمورد مصرف آب پنیر مایع:

۱) بهتر است آب پنیر بصورت روزانه و تازه تهیه گردد.

۲) برای عادت دادن دام ها به آب پنیر بهتر است در طول دو الی سه هفته مقدار مصرف آنرا بتدریج افزایش داد.

۳) برای تشویق دام ها به مصرف آب پنیر در روز های اول، بهتر است دسترسی به اب محدود شود وقتی که دام ها به خوردن آب پنیر عادت نمودند آب بایستی بطور آزاد در اختیار آنها قرار گیرد(مخصوصا در مورد آب پنیر اسیدی).

۴) آب پنیر نباید در سیلوها و مخازن سیمانی ذخیره شود. برای ذخیره و انتقال آب پنیر، باید از مواد مقاوم به اسید مانند پلاستیک و مواد گالوانیزه استفاده شود.

۵) تانک های ذخیره و انتقال آب پنیر بهتر است هر روز تمیز شوند.

۶) در هنگام تغذیه آب پنیر بایستی از جیره های کاملا متعادل (مخصوصا در مورد کلسیم و فسفر) استفاده نمود.

موارد منع مصرف:

فیبر منبع اصلی انرژی نشخوار کنندگان است که عرضه ناگهانی مقادیر زیاد آب پنیر (لاکتوز) باعث اختلال هضمی می شود . لاکتوز سریع تر از فیبر هضم شده و امکان دارد منجر به تولید اسید و گاز زیادی ( اسیدوز ونفخ ) شود.

گاو های که آب پنیر را از داخل ظرف مصرف می کنند تمایل زیادی به لیسیدن ته ظرف دارندکه امکان ورود برخی مواد مضر را به بدن را دارد. که می توان این مشکل را با قرار دادن  یک محدود کننده پلاستیکی ته ظرف یا انداختن یک تکه تخته شناور روی سطح آب پنیر این مشکل را بر طرف کرد.

مصرف آب پنیر بصورت مایع مشکلاتی را به همراه دارد. مهمترین مشکل اب پنیر مایع،مقدار آب زیاد آن (۹۳ %) است.بخاطر حجم زیاد آن، حمل ونقل آن از محل تولید به دام داری مستلزم صرف هزینه زیاد و تاسیسات ویژه است. تهیه روزانه اب پنیر هم مشکل است. شل و آبکی شدن مدفوع نیز یکی دیگر از معایب استفاده از آب پنیر مایع است. اگر آب پنیر مایع بیش از ۳۶ ساعت در دمای محیط نگهداری شود PH آن کاهش یافته و ممکن است براحتی توسط دام ها مورد استفاده قرار نگیرد. در صورت عادت ندادن تدریجی دام ها به اب پنیر ممکن است اختلالاتی مانند سرگیجه، اسهال، باد کردن و کاهش وزن بروز نماید.

به علت پایین بودن میزان ماده خشک آب پنیر ، انتقال آن در مسافت بیش از ۵۰ کیلومتر به صرفه نمی باشد ، بنابراین در تغذیه گوساله تنها از پودر آب پنیر استفاده می شود . چون انرژی مورد نیاز برای خشک کردن خیلی بالا بوده استفاده از آب پنیر تغلیظ شده توصیه می شود.

به علت مقادیر بالای لاکتوز آب پنیر خشک شده نمی توان از آن به میزان زیاد و به طور مناسب برای تهیه ماده جایگزین شیر استفاده نمود .همچنین پودر آب پنیر جاذب الرطوبه می باشد و نگهداری آن در حالت فیزیکی مطلوب مشکل است.

نصر دالیا

درباره نصر دالیا

شرکت نصردالیا تولیدکننده پیشرو پودر آب پنیر سفید، رنگی، پرمیت، جایگزین شیرخشک و شیرخشک بدون چربی از سال 1390 تاکنون و فعال در عرصه بین الملل می باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *